Yaşlılarda düşme — kalça kırığı, bilinç kaybı, şok için ilk müdahale

65 yaş üstü bireylerin %30'u yılda en az bir kez düşer; %50'si bu düşmelerin sonucunda kalça veya el bileği kırığı yaşar. Kalça kırığı, yaşlılarda mortalitesi en yüksek 'sessiz' yaralanmalardan biridir — operasyon sonrası ilk 1 yılda %20-30 ölüm oranı. Bu nedenle düşmeyi önemsiz görüp 'biraz uzansın geçer' demek hayatî risktir.

Düşme sonrası ilk değerlendirme: Yaşlıyı hareket ETTİRMEYİN. Hemen 5 sorunun cevabını alın: 1) Bilinçli mi? Adını söyleyebiliyor mu? 2) Nefes alıyor mu? 3) Ağrı nerede en şiddetli? 4) Kanama var mı? 5) Ne kadar süredir yerde? Eğer bilinç kapalıysa veya nefes almıyorsa hemen 112'yi arayın ve CPR'a hazırlanın. Bilinçliyse daha detaylı muayene yapabilirsiniz.

Kalça kırığı şüphesi — tipik bulgular: Bir bacak diğerine göre KISA görünür ve DIŞA dönüktür. Kasıkta veya kalçada şiddetli ağrı. Yardım olmaksızın ayağa kalkamaz. Bu bulgular varsa: yaşlıyı kesinlikle çevirmeyin, kaldırmaya çalışmayın. Bacaklar arasına yumuşak yastık koyup hareketsiz tutun. Üşümesini engellemek için üzerini örtün. 112 ekibi sertifikalı sedye + sabitlemeyle ekstrasyon yapacaktır.

Bilinç kaybı / şok bulguları: Solgun yüz, soğuk-nemli cilt, dakikada 100 üzeri nabız, hızlı yüzeysel solunum, susama, baş dönmesi. Şok hayati tehlike anlamına gelir — iç kanamayı düşündürür. Yapılacak: yaşlıyı sırt üstü yatırın, bacakları 30 cm yukarı kaldırın (şok pozisyonu), üzerini örtün ama AŞIRI ısıtmayın, 112 acele eden ulaşıma kadar konuşturun (bilincini açık tutun).

Düşme önleme — koruyucu hekimlik en güçlü silah: Evde halı kenarlarını sabitleyin, banyoya kaymaz paspas, tutamak; gece lambası açık bırakın; pas kullanmayan ev terlikleri (kapalı, kaymaz taban); göz muayenesi (yılda 1); ilaç değerlendirmesi (uyutucu, kan basıncı düşürücü ilaçlar yüzde 30 düşmede paya sahip); D vitamini ve kalsiyum desteği; haftada 3 gün yürüyüş + denge egzersizleri. Bunlar düşme riskini %50 azaltır.